Azərbaycan

Azərbaycanda anti-şiə siyasətləri: Dini kimliyin saxtalaşdırılması və şiəliyin təqibi

hajiinfo

Cənubi Qafqazın mərkəzində, Azərbaycanın çoxəsrlik şiə kimliyinin tarixi dərinliklərə kök saldığı bir məkanda, narahatedici bir proses – şiəliyin sistemli şəkildə silinməsi cəhdləri formalaşmaqdadır. Bu fenomen təkcə Azərbaycan əhalisinin əksəriyyətinin dini kimliyini təhdid etmir, həm də ölkə vətəndaşlarının fundamental hüquqlarını pozur. Bu proses, iddialara görə, Böyük Britaniyanın “parçala və hökm sür” siyasətinin müasir təcəssümü kimi qəbul edilə bilər və regionun sabitliyinə ciddi təhlükə yaradır.

Əliyev hökumətinin “yeni dini sima” siyasəti

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında Azərbaycan hökuməti, əsasən Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Küveyt kimi ərəb ölkələrindən maliyyə dəstəyi alan sələfi-vəhabi cərəyanlarını dəstəkləyərək, ölkənin dini simasını yenidən formalaşdırır. Bu siyasətlərə sələfiliyin sərbəst təbliğinə icazə verilməsi, şiə müqəddəs yerlərinin sələfi təbliğat mərkəzlərinə çevrilməsi və şiə simvollarının, eləcə də Azərbaycanın dini liderlərinin amansızcasına təqib edilməsi daxildir.

Bu tədbirlərin nəticəsi şiə fəalları üçün uzunmüddətli həbs cəzaları, kütləvi həbslər və milli-dini kimliyi sıxışdıran qorxu və vahimə mühitinin yaradılmasıdır. Xarici görünüşdə dünyəvi bir hökumət kimi çıxış edən rejimin, əslində dini diktatura alətinə çevrilib.

Müstəqillikdən geosiyasi döyüş meydanına

1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılması və Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyinin bərpası, əhalisinin 85%-dən çoxu şiələrdən ibarət olan bu diyarın dini kimliyinin bərpası üçün tarixi bir fürsət yaratmışdı. Lakin Əliyev rejimi bu fürsətdən istifadə etmək əvəzinə, onu geosiyasi bir döyüş meydanına çevirdi. 2003-cü ildən hakimiyyətdə olan İlham Əliyev hökuməti, “sekulyarizm” şüarı altında, hər hansı müstəqil dini fəaliyyəti (əgər bu fəaliyyətlər şiələrə aid olsa), milli maraqlar və təhlükəsizlik üçün təhdid kimi qələmə verdi.

Maraqlıdır ki, Əliyev hökuməti İranın mədəni və dini təsirini “xarici təhdid” kimi qəbul etsə də, Azərbaycan Respublikasının qapılarını ərəb sələfi-vəhabi təbliğatçılarına geniş açmışdır. Bu ikili yanaşma təsadüfi deyil, əksinə rejimin hakimiyyətini qorumaq, Azərbaycan xalqını İrandan mədəni və dini cəhətdən ayırmaq və ölkəni anti-İran qüvvələr üçün bazaya çevirmək strategiyasının bir hissəsidir. “Ekstremizmlə mübarizə” bəhanəsi ilə şiələri sıxışdıraraq və sələfiləri dəstəkləyərək, Əliyev din amilini ərəb ölkələrindən dəstək almaq üçün bir vasitə kimi istifadə edir. Bu yanaşma təkcə Azərbaycanın şiə kimliyini zəiflətmir, həm də cəmiyyəti “hökumət tərəfindən dəstəklənən sələfilərin müqabilində sıxışdırılan şiələr” kimi kəskin bir qütbləşmə ilə üz-üzə qoyur.

Sələfi cərəyanına dəstək və onun nəticələri

Azərbaycan hökumətinin sələfiliyə dəstəyi 1990-cı illərə gedib çıxır. Post-Sovet dövründə yaranan dini boşluq Azərbaycanı məzhəb rəqabəti üçün bir mərkəzə çevirdi. Səudiyyə Ərəbistanı və Küveyt xeyriyyə fondları və İslam adına banklar vasitəsilə bu sahədə aparıcı rol oynadılar. Əliyev hökuməti bu maliyyə axınının qarşısını almaq əvəzinə, onu asanlaşdırdı. 1991-ci ildən bəri bu ölkələr məscidlər, dini məktəblər tikmək və sələfi kitabları nəşr etmək üçün milyonlarla dollar xərcləmişlər.

Bakıdakı Əbu Bəkr məscidi, ölkədəki ən böyük sələfi mərkəzi olaraq, bu təsirin simvoluna çevrilmişdir. 2003-cü ildə Azərbaycanda cəmi 65 sələfi məscidi var idisə, 2014-cü ilə qədər hökumətin dəstəyi ilə bu rəqəm yüzlərlə məscidə çatdı. Küveyt də “Ər-Rəhmə” kimi fondlar vasitəsilə kənd yerlərində sələfi Quran məktəbləri yaratdı, burada yoxsulluqdan əziyyət çəkən gənclər vəhabi ideologiyasının tələsinə salınır.

Bu vəziyyət Azərbaycan cəmiyyətində dərin tənqidlərə səbəb olmuşdur, çünki Əliyev rejimini sələfi ifratçı ideologiyasının ortağı kimi təqdim edir. Sələfi ideologiyası 1999-cu ildə Bakıdakı partlayışlarla əlaqələndirilsə də, Əliyev bu cərəyanı nəzarət altına almaq əvəzinə, onu öz rəqiblərini sıxışdırmaq üçün istifadə edir. Şiələr Aşura mərasimlərini keçirmək üçün icazə almalı və ciddi nəzarət altında qalmalı olduqları halda, sələfilər sərbəst şəkildə təbliğat aparır və dini mərasimlər keçirirlər. Bu ikili yanaşma milli təhlükəsizlik üçün deyil, geosiyasi məqsədlər üçün hazırlanmışdır: İranla düşmənçilik müqabilində Qərb dövlətlərinin siyasi dəstəyini və Səudiyyə Ərəbistanı kimi ərəb ölkələrinin maliyyə mənbələrini cəlb etmək əsas məqsəddir. Bu siyasətlərin nəticəsi məzhəbi ixtilafların artmasıdır; burada sələfilik “ənənəvi İslam” kimi təbliğ olunur, şiəlik isə “iranlaşdırma” və ya “iranlıların dini” olmaqda günahlandırılır.

@Ferqlibaxish

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Are you human? Please solve:Captcha


Kateqoriyasız

Azərbaycanda anti-şiə siyasətləri: Dini kimliyin saxtalaşdırılması və şiəliyin təqibi

hajiinfo


Cənubi Qafqazın mərkəzində, Azərbaycanın çoxəsrlik şiə kimliyinin tarixi dərinliklərə kök saldığı bir məkanda, narahatedici bir proses – şiəliyin sistemli şəkildə silinməsi cəhdləri formalaşmaqdadır. Bu fenomen təkcə Azərbaycan əhalisinin əksəriyyətinin dini kimliyini təhdid etmir, həm də ölkə vətəndaşlarının fundamental hüquqlarını pozur. Bu proses, iddialara görə, Böyük Britaniyanın “parçala və hökm sür” siyasətinin müasir təcəssümü kimi qəbul edilə bilər və regionun sabitliyinə ciddi təhlükə yaradır.

Əliyev hökumətinin “yeni dini sima” siyasəti

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında Azərbaycan hökuməti, əsasən Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Küveyt kimi ərəb ölkələrindən maliyyə dəstəyi alan sələfi-vəhabi cərəyanlarını dəstəkləyərək, ölkənin dini simasını yenidən formalaşdırır. Bu siyasətlərə sələfiliyin sərbəst təbliğinə icazə verilməsi, şiə müqəddəs yerlərinin sələfi təbliğat mərkəzlərinə çevrilməsi və şiə simvollarının, eləcə də Azərbaycanın dini liderlərinin amansızcasına təqib edilməsi daxildir.

Bu tədbirlərin nəticəsi şiə fəalları üçün uzunmüddətli həbs cəzaları, kütləvi həbslər və milli-dini kimliyi sıxışdıran qorxu və vahimə mühitinin yaradılmasıdır. Xarici görünüşdə dünyəvi bir hökumət kimi çıxış edən rejimin, əslində dini diktatura alətinə çevrilib.

Müstəqillikdən geosiyasi döyüş meydanına

1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılması və Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyinin bərpası, əhalisinin 85%-dən çoxu şiələrdən ibarət olan bu diyarın dini kimliyinin bərpası üçün tarixi bir fürsət yaratmışdı. Lakin Əliyev rejimi bu fürsətdən istifadə etmək əvəzinə, onu geosiyasi bir döyüş meydanına çevirdi. 2003-cü ildən hakimiyyətdə olan İlham Əliyev hökuməti, “sekulyarizm” şüarı altında, hər hansı müstəqil dini fəaliyyəti (əgər bu fəaliyyətlər şiələrə aid olsa), milli maraqlar və təhlükəsizlik üçün təhdid kimi qələmə verdi.

Maraqlıdır ki, Əliyev hökuməti İranın mədəni və dini təsirini “xarici təhdid” kimi qəbul etsə də, Azərbaycan Respublikasının qapılarını ərəb sələfi-vəhabi təbliğatçılarına geniş açmışdır. Bu ikili yanaşma təsadüfi deyil, əksinə rejimin hakimiyyətini qorumaq, Azərbaycan xalqını İrandan mədəni və dini cəhətdən ayırmaq və ölkəni anti-İran qüvvələr üçün bazaya çevirmək strategiyasının bir hissəsidir. “Ekstremizmlə mübarizə” bəhanəsi ilə şiələri sıxışdıraraq və sələfiləri dəstəkləyərək, Əliyev din amilini ərəb ölkələrindən dəstək almaq üçün bir vasitə kimi istifadə edir. Bu yanaşma təkcə Azərbaycanın şiə kimliyini zəiflətmir, həm də cəmiyyəti “hökumət tərəfindən dəstəklənən sələfilərin müqabilində sıxışdırılan şiələr” kimi kəskin bir qütbləşmə ilə üz-üzə qoyur.

Sələfi cərəyanına dəstək və onun nəticələri

Azərbaycan hökumətinin sələfiliyə dəstəyi 1990-cı illərə gedib çıxır. Post-Sovet dövründə yaranan dini boşluq Azərbaycanı məzhəb rəqabəti üçün bir mərkəzə çevirdi. Səudiyyə Ərəbistanı və Küveyt xeyriyyə fondları və İslam adına banklar vasitəsilə bu sahədə aparıcı rol oynadılar. Əliyev hökuməti bu maliyyə axınının qarşısını almaq əvəzinə, onu asanlaşdırdı. 1991-ci ildən bəri bu ölkələr məscidlər, dini məktəblər tikmək və sələfi kitabları nəşr etmək üçün milyonlarla dollar xərcləmişlər.

Bakıdakı Əbu Bəkr məscidi, ölkədəki ən böyük sələfi mərkəzi olaraq, bu təsirin simvoluna çevrilmişdir. 2003-cü ildə Azərbaycanda cəmi 65 sələfi məscidi var idisə, 2014-cü ilə qədər hökumətin dəstəyi ilə bu rəqəm yüzlərlə məscidə çatdı. Küveyt də “Ər-Rəhmə” kimi fondlar vasitəsilə kənd yerlərində sələfi Quran məktəbləri yaratdı, burada yoxsulluqdan əziyyət çəkən gənclər vəhabi ideologiyasının tələsinə salınır.

Bu vəziyyət Azərbaycan cəmiyyətində dərin tənqidlərə səbəb olmuşdur, çünki Əliyev rejimini sələfi ifratçı ideologiyasının ortağı kimi təqdim edir. Sələfi ideologiyası 1999-cu ildə Bakıdakı partlayışlarla əlaqələndirilsə də, Əliyev bu cərəyanı nəzarət altına almaq əvəzinə, onu öz rəqiblərini sıxışdırmaq üçün istifadə edir. Şiələr Aşura mərasimlərini keçirmək üçün icazə almalı və ciddi nəzarət altında qalmalı olduqları halda, sələfilər sərbəst şəkildə təbliğat aparır və dini mərasimlər keçirirlər. Bu ikili yanaşma milli təhlükəsizlik üçün deyil, geosiyasi məqsədlər üçün hazırlanmışdır: İranla düşmənçilik müqabilində Qərb dövlətlərinin siyasi dəstəyini və Səudiyyə Ərəbistanı kimi ərəb ölkələrinin maliyyə mənbələrini cəlb etmək əsas məqsəddir. Bu siyasətlərin nəticəsi məzhəbi ixtilafların artmasıdır; burada sələfilik “ənənəvi İslam” kimi təbliğ olunur, şiəlik isə “iranlaşdırma” və ya “iranlıların dini” olmaqda günahlandırılır.

@Ferqlibaxish

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Are you human? Please solve:Captcha